Expositie over 125 jaar ONO

Het was ‘Het zorgpaleis voor lichaam en geest’ 

WAGENINGEN Tot januari is er, verdeeld over twee zalen, een tentoonstelling in De Casteelse Poort over het voormalige sanatorium Oranje Nassau’s Oord in Wageningen. 

Door Jan Boer

Het gaat over het dagelijks leven van mensen die er vanwege tuberculose waren opgenomen. Koningin Emma stelde haar paleis beschikbare voor de bestrijding van deze ziekte. Het paleis werd verbouwd en uitgebouwd. Precies 125 jaar geleden opende Oranje Nassau’s Oord haar deuren voor tuberculosepatiënten. In een tijd waarin tuberculose een gevreesde ziekte was en goede medicijnen ontbraken, waren rust, frisse lucht, goede voeding en een vast dagritme belangrijk bij de behandeling. De gezonde buitenlucht in deze omgeving speelde een grote rol. Een opname betekende vaak men zijn vertrouwde omgeving maanden, soms jaren, moesten verlaten. De tentoonstelling laat een gewone dag in ONO zien. Hoe gingen patiënten om met ziekte en onzekerheid? En hoe was het om maanden of soms jaren gescheiden te zijn van familie en vrienden? Hoe werden patiënten gehuisvest en verzorgd? Een wereld op zichzelf. Met historische foto’s, documenten, voorwerpen en persoonlijke verhalen brengt de tentoonstelling het leven in ONO dichtbij. Je ziet de dagelijkse routines, behandelingen en leefomstandigheden, ook de menselijke kant van het verblijf en van het personeel en de zorg. Patiënten woonden in het sanatorium, rustten er en maakten deel uit van een gemeenschap. Voor sommigen bracht de behandeling herstel en de terugkeer naar huis. Voor anderen bleef de toekomst onzeker of eindigde het verblijf met een triest afscheid. Toen er goede medicijnen tegen tuberculose kwamen (antibiotica) verloor ONO haar functie. Het sanatorium stapte over naar de behandeling van longpatiënten, revalidatie en psycho-geriatrische zorg. Jan Nab is projectleider van de expositie: “Veel Wageningers en vooral Renkumers hadden er hun werk. Veel familie van de patiënten kwamen uit Den Haag en Rotterdam. Ze kwamen met een speciale busdienst (vijf gulden) deze kant op. Ze konden niet dezelfde dag terug, dus verbleven ze bijvoorbeeld in hotel de Wageningsche Berg of pensions. Het leek toen wel op wat wij in de coronatijd hebben beleefd”. Kees Montanus werkte mee aan de opzet van de expositie: “De kapel van ONO is in 1930 gebouwd. Deze was geschikt voor zowel katholiek als protestant. In de kapel werden ook bijeenkomsten, bijvoorbeeld concerten, voor iedereen georganiseerd, omdat men niet van het terrein af mocht. Onder het altaar zat daarvoor een luikje voor de souffleur”. De mensen werden voorbereid op terugkeer in de maatschappij. Er werd daartoe veel gewandeld op het landgoed en er was fysiotherapie. Daarvoor werd onder meer een oude fiets als hometrainer gebruikt. De mensen werden ook aan het werk gezet om weer te wennen: er werd houten speelgoed gemaakt. Eén van de patiënten, Froukje, hield een dagboek bij. Ze staat vooraan op de foto.