John Bartels over het Renkumse dialect

‘Streektaal was vroeger minderwaardig’

Door Gert Budding

RENKUM John Bartels heeft zich altijd beziggehouden met het dorp Renkum. Naast politiek is hij volkomen idolaat van oud Renkum met haar typische uitdrukkingen en woorden. “Het Renkums dialect is nauwelijks nog te horen, terwijl het begin jaren 60 nog volop gesproken werd.” Hij vraagt zich af of het dialect nog te begrijpen is.

“Me bruurs en zusse ’t Regent as het knoept. De hele bubs zit nou verrabbezakt thuus aan tafel te moiken. Ze kunne nou niet boddeken en die piepers schellen. Darrum hebbe ze nou een roem van tijd. Wie wil een potje poejer of goat de thee inschudden? Dat zei Marietje. Das een poempernikkel met boesterig hoar, die graag poekelt. Willem kan onfatsoendelijk doen, hij lig vaak kaal in bed. In z’n boks het ie altiet een tuutje met broad. As ie noar bute geet goat ie vaak sjotten. Ka schuumt graag en geet dan stiekum opgekalefaterd voorum het huus over de hekkes naor de hucht. Met kwaot geld miek ze doar Hent dan een knots wies. Hij scheet een keer 7 meter stront toen ze same zate te reupen en hij van Marie een fats van de malle molen kreeg. Wat krulde die d’r op. Dat het Marie een keer eiges gezeit. An, da’s ok wa, z’is een dalde-jer en koekeloert veul. Ze het stront in de ore en is een eigenwijze heurekut. Ze kwekt veel, kan honnig doen en ziet er foekserig uit. Mij kan dat niks ver-schelen as ze moar nie tegen de tafel loop te boenksen en zit te sjenken. Zelf teut ik graag en vint Ka met haar kuleke in de wang als ze haar ouwe kloffie aon het een mullepeert. Japie doet vaak onmundig, hij het een hundje. Da beeske vret veul. Da kaje zien. Me bruurs en zusse, ik het ’r toch schik van. ’k ga nou binnendeur langs de heg noar ’t dorrup, da’s veul richter. ’k wil nog effe tegen Mie-van-de-halve-mie zeggen astok vanaovend nie kom. As ik weer thuus ben dan goa ik efkes slaopen, ik ben nou al zo moe as een maai. Tjuus.”

Het Renkums dialect is een Zuid-Gelders dialect en behoort tot de Nederfrankische taalgroep, net als de Brabantse en Limburgse dialecten. “Het Renkums heeft veel gelijkenissen met het Arnhems dialect en heeft invloeden uit Nedersaksische dialecten, die in de nabije omgeving worden gesproken (Veluws en Achterhoeks), maar gek genoeg ook uit het Haags. Toen in vroeger tijden veel rijke Hagenaren een tweede huis in en rondom Arnhem kochten, namen de lokale bewoners veel klanken uit het Haags over, omdat dit status verschafte. De streektaal werd toch wel ervaren als iets dat niet hoorde: minderwaardig en een taal voor niet-ontwikkelde mensen. Onzin natuurlijk. Dialecten zijn een bron van lokale cultuur en humor. Streektaal droeg bij aan verbinding”, doceert John Bartels en stelt dat het een wonder is dat dialecten nog bestaan. “Want we worden zo overspoeld door allerlei vormen van nationaal Nederlands en buitenlandse woorden.”